Pielęgnacja skóry w trakcie i po zakończeniu radioterapii

Radioterapia należy do podstawowych i zarazem najważniejszych metod leczenia nowotworów, stosowanych w onkologii. Jednak dotyka nie tylko komórek nowotworowych, lecz także zdrowych i jak każda z metod leczenia onkologicznego, ma też skutki uboczne swojego działania. Minimalizowaniem niekorzystnych, skórnych efektów radioterapii mogą z powodzeniem zająć się kosmetolodzy, stosując odpowiednie zabiegi w gabinecie oraz zalecając odpowiednią domową pielęgnację skóry.

 

RADIOTERAPIA W LECZENIU NOWOTWORÓW

Od lat stosowana w onkologii radioterapia jest jedną ze skuteczniejszych metod walki z nowotworami. Jest to metoda leczenia za pomocą promieniowania jonizującego przy wykorzystaniu promieniowania X o wysokiej energii. Ma na celu zabicie komórek nowotworowych lub zmniejszenie nowotworu. Radioterapia jest terapią lokalną, co oznacza, że działa tylko na komórki nowotworowe położone w miejscu jej oddziaływania. W zależności od okoliczności, radioterapia może być przeprowadzana sama albo może być łączona z chemioterapią lub leczeniem chirurgicznym.

Mimo że metody onkoterapeutyczne dynamicznie się rozwijają, radioterapia niestety bywa obarczona wysokim ryzykiem wystąpienia objawów niepożądanych, takich jak wczesne i późne odczyny popromienne, które w najbardziej zaawansowanym stadium przyjmują formę nieodwracalną. Dlatego tak ważna jest odpowiednia pielęgnacja naświetlanej skóry, zarówno w trakcie radioterapii, jak i po jej zakończeniu.

 

WPŁYW RADIOTERAPII NA SKÓRĘ

W przypadku radioterapii, oprócz ogólnego zmęczenia, osłabienia, złego samopoczucia i wielu innych dolegliwości, u około 90-95% pacjentów widoczne są także uszkodzenia skóry spowodowane promieniowaniem jonizującym. Pojawiają się już w trakcie leczenia, od 1 do 4 tygodni po jego rozpoczęciu i są obecne przez cały okres kuracji oraz nawet do roku po jej zakończeniu.

Ze względu na czas ujawnienia się zmian skórnych w stosunku do czasu naświetlania, wyróżnia się:

1. Wczesne odczyny popromienne

Odczyny wczesne to zwykle wynikająca z destrukcji lub obniżenia czynności gruczołów łojowych kseroza (suchość skóry) oraz spowodowana uszkodzeniem mieszków włosowych epilacja. Zauważalne są także przebarwienia związane z nadmiernym pobudzaniem melanocytów i zaczerwienienie, następujące w wyniku uszkodzenia śródbłonka naczyń krwionośnych, redukcji ilości biorących udział w reakcjach odpornościowych komórek Langerhansa oraz uwolnienia mediatorów reakcji zapalnej — cytokin.

Po upływie około 4-6 tygodni od rozpoczęcia radioterapii, pojawiają się symptomy informujące o utracie komórek macierzystych naskórka. Naświetlania powodują także zakłócenia w równowadze pomiędzy naturalnym oddzielaniem się komórek warstwy rogowej a podziałem i dojrzewaniem komórek warstwy rozrodczej naskórka — im wyższa dawka promieni, tym obserwuje się poważniejsze zaburzenia procesu keratynizacji.

Z tych powodów pojawia się silne łuszczenie, które najpierw przyjmuje postać suchą, potem wilgotną. Złuszczanie na sucho charakteryzuje się występowaniem przeczosów i dokuczliwego świądu. Złuszczanie na mokro przebiega z wysiękiem, powodując ubytki sięgające aż do poziomu skóry właściwej. Pacjent odczuwa wtedy silny ból, pieczenie i ma wrażenie mocnego ściągania skóry. W przypadku większości pacjentów onkologicznych, występują jedynie wczesne odczyny popromienne i ustają zwykle w kilka tygodni po zakończeniu leczenia.

2. Późne odczyny popromienne

Po upływie około 3 miesięcy od zakończenia radioterapii, pojawiają się późne odczyny popromienne (będące konsekwencją odczynów wczesnych). Występują wówczas zaniki, zaburzenia barwnikowe (hipo- i hiperpigmentacje) oraz teleangiektazje, spowodowane uszkodzeniami skóry właściwej. Zaniki skóry spowodowane są zmniejszeniem ilości fibroblastów i degradacją części włókien kolagenowych. Powoduje to w efekcie zwłóknienia skóry. Najpoważniejszym późnym odczynem popromiennym jest martwica. Objawia się ona dopiero po 6-12 miesiącach i następuje w rezultacie niedokrwienia wywołanego uszkodzeniem naczyń krwionośnych.

W niektórych przypadkach późne powikłania skórne mogą objawić się powstaniem nowotworów złośliwych w miejscu dokonanych naświetlań. Pojawiają się one dopiero po kilku latach i są przeważnie bardzo oporne na leczenie.

Czas, po jakim uwidaczniają się odczyny skórne, ich kategoria oraz intensywność zależą między innymi od rodzaju i energii promieniowania, dawki całkowitej i dawki podanej jednorazowo, powierzchni naświetlanej skóry, osobniczych cech organizmu pacjenta, a także jednoczesnego leczenia innych schorzeń i przyjmowania leków.

Potęgowanie odczynów popromiennych następuje w przypadku naświetlania miejsc z cieńszym naskórkiem o dużej powierzchni, mechanicznego tarcia poddawanego leczeniu miejsca oraz współistniejącej nadmiernej potliwości. Wtedy też zmiany skórne o wiele trudniej się goją. Uzupełniającymi, niekorzystnymi czynnikami są jeszcze: używki, nieprawidłowy sposób odżywiania i występowanie niewydolności nerek czy cukrzycy.

 

OPIEKA KOSMETOLOGICZNA W TRAKCIE I PO RADIOTERAPII

Gdy okazuje się, że chora na nowotwór osoba musi się poddać naświetlaniom, często wydaje się, iż ta sytuacja z góry wyklucza jakiekolwiek zabiegi kosmetologiczne na twarz, nie wspominając już o zabiegach w obrębie naświetlanych partii ciała. Tymczasem bardzo istotnym aspektem uzupełniającym radioterapię są pielęgnacyjne działania profilaktyczne oraz kosmetologiczna terapia odczynów popromiennych.

Optymalnie byłoby, aby wprowadzenie i przestrzeganie zasad odpowiedniej pielęgnacji obowiązywało już od pierwszego dnia leczenia. Jeżeli nie jest to możliwe, profesjonalne zalecenia pielęgnacyjne należy wdrożyć w życie od momentu wystąpienia odczynów wczesnych i realizować jeszcze wiele miesięcy po zakończeniu radioterapii (czasami może to potrwać nawet rok).

Przy uwzględnieniu szczególnych okoliczności, jakie wynikają z sytuacji zdrowotnej klienta, zalecane jest, aby profesjonalne zabiegi kosmetologiczne były powtarzane raz w tygodniu. Ponadto kosmetolog podczas konsultacji kosmetologicznych powinien zaopatrzyć klienta po pierwsze w wiedzę i umiejętności, w jaki sposób dbać o skórę w warunkach domowych, po drugie w odpowiednie produkty do pielęgnacji.

Konieczne jest, aby kosmetolog reagował na bieżąco na potrzeby skóry poprzez modyfikację przyjętego postępowania. (…)

Czytaj cały artykuł w BEAUTY INSPIRATION 5/2017>>>

dr Joanna Klonowska

Wydział Nauk o Zdrowiu

Wyższa Szkoła Inżynierii i Zdrowia w Warszawie

Skontaktuj się z nami!

Facebook

YouTube